differentia

1.1

فصلfaṣl (pl. fuṣūl)

n. fṣl – difference; specific difference, differentia (philos.); distinguishing characteristic; chapter; division, category; section (e.g. of a circle)
  1. Albu. Intro. JS 267, 1846: Cum vellemus scire differencias, i.e. tempora, anni et unius diei atque unius noctis, necesse fuit nobis diffinire eos et diffinire unum annum etiam

    Lemay 416, 1124: إنَّا لمَّا أردنا معرقة فصول اليوم والليلة الواحدة احتجنا أن نحُدَّهما ونحُدَّ السنة الواحدة أيضًا

  2. Albu. Coni. tr. I, li. 4: Et sunt octo tractatus et .63. differentie

  3. Albu. Coni. tr. VIII, li. 151: et signabimus in hac differentia positiones orbiculares secundum numerum Canonis apud inceptiones universales

    Yama.: ولنرسم في هذا الفصل الأوضاع الفلكية بحساب القانون عند البوادئ الكلّية

  4. Alcab. diff. I, li. 12: Et divisi eum [ sc. librum meum ] in quinque differentias

  5. Alcab. diff. V, li. 1: Differentia quinta in commemoratione universarum partium

    Yama.: الفصل الخامس في ذكر جمل السهام

  6. Kindi Grad. 287, 26: Quod si virtus medicine inter duos ex quattuor gradibus fuerit, proportionem eius ex differentia que inter illos duos gradus invenitur scias

    Gauth. 31, 11: وان كانت قوة دواء فيما بين درجتين من الدرجات الاربع فاعلم تسميتها من فصل ما بين الدرجتين

  7. Kindi Grad. 290, 2: Scies itaque differentiam que est inter equale et gradum primum secundum frigiditatem

  8. Kindi Som. 14, 5: Differentia namque inter sensum et hanc virtutem formativam est, quod sensus facit nos invenire formas suorum sensatorum delatas in materia sua

  9. Kindi Som. 15, 12: videt autem eas cum sensu exspoliatas et non est differentia inter eas omnino

    Rīda 296, 13: فيراها كالحس، مجردةً، لا فصل بينهما بتّةً

  10. Ps.-Fara. Flos 317: Et sequitur ex hoc, ne sit ei genus, neque differentia, neque deffinitio

    Cruz Her. li. 57: ويلزم من هذا أن لا جنس له، ولا فصل له، ولا حدّ له

  11. Ps.-Fara. Flos 318: neque provenit eius esse ex intentionibus, sicut forma et materia et genere et differentia

  12. Thab. Fig. GC §41, Bjö. 12, 24: quod sic probatur: differentia enim communis duorum circulorum ABGD AEGU est diametrus eorum

    Lorch 64, 136: برهان ذلك أن الفصل المشترك لدائرتى .ا ب ج د. .ا ه ج و. هو قطر لهما

  13. Anar. 13, 28: et Euclides iam dixerat differentias eius secundum id quod ipsum comprehendit

    Arnz. 17, 8: وكان اوقليدس قد ذكر فصولها من جهة ما يحيط بها

  14. Anar. 36, 1: Et differentia que est inter eam [ sc. inventionem ] et scientiam, est quod illud quod scientia nobis tribuit, utrum priusquam probetur, inventum sit aut non, ignoramus

  15. Avic. Log. 2vb21: aut sic deformidaret [ sc. natura ] si esset ibi fides vel similitudo que est pene fides et que sunt differentie inter illos modos et quare fuerunt ita

    Madk. 19, 5: كما تنفر [sc. الطبيعة] لو كان هناك تصديق، أو شبيه به قريب منه، وما الفصول بينها؟

  16. Avic. Log. 10ra7: Natura enim generis generalissimi predicatur de omni eo de quo predicatur genus subalternum: similiter genus differentie et differentia differentie

    Madk. 91, 15: فطبيعة جنس الجنس محمولة على ما يحمل عليه الجنس، وكذلك جنس الفصل، وفصل الفصل

  17. Avic. An. vol. I 11, 33: non enim adeo percipimus differentias specificas huius intentionis generalis in vegetabilibus

    Rahm. 2, 9: ولسنا نشعر كثير شعور بالفصول المنوعة لهذا المعنى الجنسى فى النبات

  18. Avic. An. vol. II 86, 54: Ex hoc autem quod genus et differentiae sint in subiecto corporali, proveniunt multa impossibilia

  19. Avic. Met. 51, 83: scilicet, aut dividi per differentias, aut per accidentalia

  20. Avic. Met. 51, 89: Oportet igitur ut differentiae necessitatis essendi, si forte sunt aliquae, non acquirant necessitati essendi certitudinem necessitatis essendi

  21. Alpet. ch. 7 §13: tunc sunt propria cuilibet secundum sui permanentiam, et sunt quasi differentie eis

    Gold. 31r, 6: فهي قواطن لكل واحد منها لثباتها فهي كالفصول لها

  22. Aris. Anim. II 639b1: Et forte accidit ut sint aliae res attributae uni sermoni et sunt diversae in differentia formae, sicut cursus animalis qui diversatur in modis

    Kruk: وربما عرض ان تكون اشياء أخر منسوبة الى مقالة واحدة واختلافها بالصورة وبفضل* الصورة مثل مسير الحيوان فان فى اصناف مسير الحيوان اختلافا [ * sic, correct: بفصل ]

  23. Aris. Anim. II 642b6: Et quidam homines accipiunt quamlibet rem per se, et dividunt genus in duas differentias

    Kruk: ومن الناس من يأخذ كل واحد من الاشياء مفردا بذاته ويجزئ الجنس فى فصلين

  24. Aris. Anim. III 725b25: Et multae differentiae accidunt animalibus et arboribus

    Brug.: وقد تكون فصول تعرض للحيوان وللشجر

  25. Aris. Anim. III 787a15: Et propter hoc sunt in eis [ sc. vocibus ] istae differentiae, quoniam si virtus moti fuerit superans virtutem motoris necessario erit motus moti gravis

  26. Aver. MC Gen. 155ra47: et ponit quod ista elementa non transmutantur adinvicem, et quod differentie eorum, que sunt calidum et frigidum, humidum et siccum … sunt permanentes

  27. Aver. Ep. Parv. 192vb25: quod homo melius distinguit differentias sensibilium olfactus quam cetera animalia

    Blum. 19, 13: ولذلك يشبه ان يكون الانسان اجود تفصيلًا فى ادراك فصول محسوسات الشم

  28. Aver. Ep. Parv. 193va31: Homo enim comprehendit differentias rerum et intentiones earum proprias

    Blum. 33, 6: وذلك انها [sc. الحواس الخمس] في الانسان تدرك فصول الاشياء ومعانيها الخاصة

  29. Aver. MC Int. diff. I, 9, 106: Et quod additur in diffinitione verbi: quod est significans, cum eo quod significat intentionem, tempus illius intentionis, est differentia qua differt verbum a nomine

  30. Aver. MC Int. diff. II*, 72, 431: et propter hoc est colligatio nostra ipsius cum vivo ridiculositas e contrario colligationis generis cum differentia

    Butt. 103, 9: ولذلك كان تقييدنا إياه بالحى هذرا بخلاف تقييد الجنس بالفصل

  31. Alhaz. Opt. 25, 58: Superficies ergo humoris glacialis, quae est differentia communis inter istud corpus vitrei et corpus anterius glacialis, est superficies consimilis ordinationis

    Sabra II 6b, 8: فسطح الرطوبة الزجاجية الذي هو الفصل المشترك بين هذا الجسم والجسم المتقدم من الجليدية سطح متشابه الترتيب

  32. Avic. Gen. 11, 17: Deinde invenerunt huiusmodi oboedientiam cum humiditate tamquam differentiam propriam

  33. Avic. Gen. 132, 5: non inquantum calidior est, quod est eiusdem naturae, sed quod diversificatur differentia essentiali, iam fuit expeditum

  34. Avic. Qual. 86, 23: et istae proprietates sequuntur species compositorum generatorum, vel sunt idem cum identitate differentiarum suarum specierum

    Qass. 261, 16: وهذه الخواص تابعة لنوعيات المركبات الكائنة، أو هى نفس فصول نوعياتها

  35. Avic. Qual. 86, 32: Et multotiens erit ista potentia differentia speciei

  1. 1 Albu. Intro. JS
  2. 1 et passim Albu. Coni.
  3. 10 Alcab.
  4. Kindi Grad.
  5. 2 Kindi Som.
  6. 2 Ps.-Fara. Flos
  7. 1 Thab. Fig. GC
  8. 10 Anar.
  9. 227 also s.v. ǧins and ʿaraḍ Avic. Log.
  10. 29 Avic. An.
  11. 151 Avic. Met.
  12. 1 Alpet.
  13. 26 also s.v. ṣanf Aris. Anim. II
  14. 19 Aris. Anim. III
  15. 1 Aver. MC Gen.
  16. 2 Aver. Ep. Parv.
  17. 8 Aver. MC Int.
  18. 1 Alhaz. Opt.
  19. 13 Avic. Gen.
  20. 1 Avic. Qual.
[ Goichon 1938, no. 504. ]
1.2

تفصيلtafṣīl

n. fṣl – separation, distinction; classification; differentiating (n.)
  1. Albu. Intro. JS 27, 933: et quia quod efficitur ex virtutibus motus eorum naturalium in quatuor angulis sit compositio naturalium et differentia universarum specierum ex naturis et speciebus

  2. Albu. Intro. JS 322, 109: Nunc autem narremus differentiam partium et earum nominum

    Lemay 615, 58: فأمّا الآن فسنذكر تفصيل السهام وأسماءَها

  3. Anar. 36, 12: Nominantur tamen omnes figure scientie aut operationes nomine equivoco … : propositio, exemplum, differentia, opus, probatio, conclusio

    Arnz. 57, 6: وقد يسمّى الاشكال كلّها علومًا واعمالا باسم مشترك … وهي مقدّمة ومثال وتفصيل وعمل وبرهان ونتيجة

  4. Anar. 37, 26: et tunc removebitur exemplum et differentia

  5. Avic. An. vol. I 26, 25: cum nos scierimus animam esse perfectionem, quacumque declaratione aut differentia designaverimus perfectionem

  6. Avic. Met. 190, 13: scilicet quoniam non est verum ut, cum unumquodlibet eorum habuerit esse, habeat esse et alterum sine differentia et diversitate

    Marm. 128, 7: وذلك لأنه ليس إذا وجد كل واحد منهما فقد وجد الآخر بلا تفصيل واختلاف

  7. Avic. Gen. 56, 4: Scitur quod nostra intentio in contradicendo istis non fuit nisi ad assignandum differentiam inter generationem et alterationem

    Qass. 122, 4: قد علم أن غرضنا فى مناقضة هؤلاء إنما كان بسبب تفصيل أمر الكون والاستحالة

  1. 7 Albu. Intro. JS
  2. 3 Anar.
  3. 1 Avic. An.
  4. 1 Avic. Met.
  5. 1 Avic. Gen.
1.3

فصل واختلافfaṣl wa-ḫtilāf

n. + n. fṣl ḫlf – division and difference
  1. Aris. Anim. II 660a7: Et debemus perscrutari a versificatoribus propter qualitatem et quantitatem differentiarum earum [ sc. modorum litterarum ]

    Kruk: وينبغى ان نسأل اصحاب وزن الشعر عن كمية وكيفية فصولها [sc. حروف الكتاب] واختلافها

  2. Aris. Anim. III 717a12: Et si quis voluerit considerare in differentiis instrumentorum spermatis

    Brug.: وإن اراد احد ان ينظر فى فصول آلة الزرع واختلافها

  1. 1 Aris. Anim. II
  2. 1 Aris. Anim. III
1.4

انفصالinfiṣāl (+ ʿan)

n. fṣl – being distinguished from (n.)
  1. Avic. An. vol. I 92, 81: non quasi probata et quicquid simile est huic de propositionibus quarum differentia a per se notis primis

    Rahm. 46, 12: لا على سبيل التبرهن وما أشبه ذلك من المقدمات المحدودة الانفصال عن الأوليات

  1. 1 Avic. An.
2.1

فرقfarq

n. frq – difference
  1. Avic. An. vol. I 81, 22: tu autem postea scies differentiam inter animam sensibilem et vim movendi et apprehendendi

    Rahm. 40, 8: وأنت ستعلم الفرق بين النفس الحيوانية وبين قوة الإدراك والتحريك

  2. Avic. An. vol. II 140, 17: Differentia autem inter primam formationem et secundam, manifesta est

  3. Avic. Met. 1, 9: et iam innuimus differentiam inter eas

  4. Avic. Met. 8, 32: iam autem scisti differentiam inter haec duo

  5. Aver. MC Gen. 155vb65: difficile erit nobis dare differentiam inter generationem et alterationem

  6. Aver. Ep. Parv. 192rb67: et differentia inter ignem et corpora celestia in hoc est manifesta

  7. Aver. Ep. Parv. 203ra60: Et differentia inter istas falsas formas et veras in sompno est quod anima miratur

  8. Aver. MC Int. diff. I, 5, 49: Sed differentia inter nomina simplicia et nomina composita

    Butt. 59, 8: والفرق بين الأسماء البسيطة والأسماء المركبة

  9. Aver. MC Int. diff. IV, 102, 153: Ergo non est differentia secundum hanc intelligentiam

  10. Avic. Gen. 4, 41: Iamque declarata est tibi prius differentia quae est inter generationem et alterationem

    Qass. 79, 4: وقد كان اتضح لك قبل ذلك الفرق بين الكون وبين الاستحالة

  11. Avic. Gen. 135, 85: et, si ascendunt non ratione societatis, sed ratione alterationis in qualitate solum, tunc est differentia illa quae dicta est

    Qass. 186, 8: وإن صعدا، لا بالمرافقة؛ بل للاستحالة فى الكيفية فقط، فالفرق ما قيل

  12. Avic. Qual. 66, 40: Et inter illud quod comprimitur et inter illud quod malleatur est differentia

    Qass. 246, 1: وبين المنعصر والمنطرق فرق

  1. 7 Avic. An.
  2. 40 Avic. Met.
  3. 1 Aver. MC Gen.
  4. 4 Aver. Ep. Parv.
  5. 4 Aver. MC Int.
  6. 3 Avic. Gen.
  7. 1 Avic. Qual.
2.2

فرقانfurqān

n. frq – difference
  1. Avic. An. vol. I 79, 97: facile erit scire differentiam quae est inter vires quas intendimus numerare et ordinare

    Rahm. 39, 8: سهل عليك أن تعرف فرقان ما بين القوى التى نحن فى ترتيبها وتعديدها

  2. Avic. Met. 29, 49: et faciamus cognosci differentiam inter principium agens et cetera ab eo

  3. Avic. Met. 29, 50: et loquamur … de differentia inter formam et finem

  1. 1 Avic. An.
  2. 2 Avic. Met.
2.3

افتراقiftirāq

n. frq – difference, being separated
  1. Avic. An. vol. I 251, 60: quamvis mirum est quod diximus de differentia formae quae apprehenditur per seipsam, et quae apprehenditur ex reverberatione eius, et quae apprehenditur ab illa duabus reverberationibus

    Rahm. 140, 4: على أن العجب فيما ذكرناه هو من افتراق الصورة المأخوذة عن الشيء بذاته والمأخوذة عنه بالعكس والمأخوذة عنه بعكسين

  2. Avic. An. vol. I 252, 64: Differentia autem formarum aut est ex definitionibus et intentionibus, aut est ex recipientibus

  3. Avic. Gen. 44, 5: Capitulum ad destruendum rationes … aliorum dicentium generationem et corruptionem esse in aliis partibus praeterquam indivisibilibus et tenentium etiam opinionem superficierum et eorum convenientiam et differentiam

    Qass. 112, 5: فصل فى مناقضة … القائلين إن الكون والفساد بأجزاء غير الأجزاء الغير المتجزئة من السطح واجتماعها وافتراقها

  1. 2 Avic. An.
  2. 1 Avic. Gen.
2.4

تفرقةtafriqa

n. frq – differentiation, distinction, difference
  1. Avic. Gen. 28, 9: ut possimus cum hoc attingere differentiam inter generationem et corruptionem et alios motus

    Qass. 101, 8: لنتوصل من ذلك إلى تحقيق التفرقة بين الكون والفساد وبين سائر الحركات

  2. Avic. Gen. 55, 44: Revertamur ergo de cetero ad assignandum differentiam quae est inter generationem et corruptionem et alterationem

    Qass. 121, 5: فلنرجع الآن إلى التفرقة بين الكون والاستحالة

  1. 3 Avic. Gen.
2.5

تفريقtafrīq

n. frq – separation, distinction
  1. Avic. Met. 279, 52: et quod haec discretio et differentia est penes intellectum

    Marm. 176, 4: وأن ذلك التميز والتفريق هو عند العقل

  1. 1 Avic. Met.
2.6

مفارقةmufāraqa

n. frq – being distinct (n.)
  1. Avic. Gen. 107, 79: differentia eius [ sc. gelus ] est per aliquod accidens accidentium

    Qass. 163, 6: تكون مفارقته [sc. الجمد] له [sc. الماء] بعرض من الأعراض

  1. 1 Avic. Gen.
3.1

اختلافiḫtilāf

n. ḫlf – difference
  1. Avic. An. vol. I 69, 81: Sed de differentia in genere actionum animae quae sunt ad modum habitus, sicut comprehendere et movere aut sicut unum comprehendere et aliud comprehendere

    Rahm. 34, 7: وأما اختلاف أفعالها التى من باب الملكة بالجنس كالإدراك والتحريك وكإدراك وإدراك

  2. Alhaz. Opt. 78, 1: Et etiam forma eius [ sc. visi ] … instituetur in duobus locis duorum visuum, inter quorum positiones non erit differentia sensibilis

    Sabra III 8a, 17: فإن صورته [sc. المبصر] تحصل في موضعين من البصرين ليس بين وضعيهما اختلاف محسوس

  3. Alhaz. Opt. 83, 54: et positio radiorum residuorum, qui concurrunt in communi puncto eorum, est positio consimilis in parte et non differt in remotione a duobus axibus maxima differentia

    Sabra III 23b, 18: والشعاعات الباقية التي تلتقي على كل نقطة منها يكون وضعها في الجهة وضعًا متشابهًا، ولا يكون بينها في البعد عن السهمين اختلاف متفاوت

  1. 1 Avic. An.
  2. 3 Alhaz. Opt.
3.2

خلافḫilāf

n. ḫlf – difference
  1. Avic. Met. 49, 45: hoc enim differentia est sine dubio

    Marm. 34, 13: وهذا خلاف لا محالة

  1. 1 Avic. Met.
3.3

مخالفةmuḫālafa

n. ḫlf – contrast, contrariety
  1. Avic. Met. 91, 10: Sed inter diversitatem quae est specie absolute et inter diversitatem quae est inter fortius et debilius est manifesta differentia apud inquisitores

    Marm. 62, 12: لكن بين الاختلاف بالنوع مطلقا وبين الاختلاف بالأشد والأضعف مخالفة معلومة عند المعتبرين

  1. 1 Avic. Met.
4.1

مباينةmubāyana

n. byn – difference
  1. Avic. Log. 6ra33: Nunc ergo loquamur de unoquoque eorum per se: et deinde loquamur de eorum communitatibus et differentiis

  2. Avic. Log. 11vb16: Et si diligenter ivisset: ut debuit non esset ibi communitas vel differentia inter aliqua duo quas pretermitteret indiffinite

    Madk. 109, 13: فيكون قد حفظ ما هو الواجب، ولا يكون قد ترك مشاركة ومباينة هى بين اثنين اثنين منها تركا مهملا

  1. 55 Avic. Log.
4.2

تباينtabāyun

n. byn – dissimilarity, disparity
  1. Aver. MC Int. diff. IV, 93, 8: ergo iam oportet ut consideremus hic que harum orationum sunt magis opposite et longioris differentie in credulitate

  2. Aver. MC Int. diff. IV, 101, 141: ergo contrarium quod est in ultimo differentie credulitatis nostre in eo quod est bonum quod ipsum est bonum

    Butt. 123, 9: فإذن المضاد الذى فى الغاية من التباين لاعتقادنا فيما هو خير أنه خير

  1. 3 Aver. MC Int.
4.3

بيانbayān

n. byn – explanation
  1. Avic. Met. 247, 13: Assignemus autem nunc differentiam inter genus et exempla

    Marm. 163, 1: ولنجعل بياننا فى الجنس وفى مثال

  1. 1 Avic. Met.
5.

حدّḥadd

n. ḥdd – definition
  1. Avic. An. vol. I 49, 95: immo dixerunt quod essentia omnis rei numerus est et quod eius differentia est numerus

    Rahm. 22, 11: بل قالوا ماهية كل شىء عدد وحده عدد

  1. 1 Avic. An.
6.

إضافةiḍāfa

n. ḍyf – relation, comparison
  1. Mesue Aph. A §82: nempe quod perdunt [ sc. senes ] multum est ad differentiam eius quod restauratur

    Troup.: لكثرة ما ينفش عنهم [sc. المشايخ] باضافته الى ما تحيله طباعهم الى أجسامهم من الأغذية

  1. 1 Mesue Aph. A
7.

شبهةšubha

n. šbh – obscurity, obscure argument
  1. Avic. Gen. 20, 29: Sed expedit tunc quod dicatur quod res est non ex re ut differentia assignetur

    Qass. 95, 7: والأولى أن يقال حينئذ لا عن شىء، حتى لا تقع هذه الشبهة

  1. 1 Avic. Gen.
8.

تفاوتtafāwut

n. fwt – difference, contrast
  1. Alhaz. Opt. 85, 22: tunc quidem inveniet partem, quae est in alia schedula, manifestam, inter quam et schedulam positam in medio, non est differentia sensibilis

    Sabra III 28a, 25: ويجد الكلمة التي في الجزازة الأخرى أيضًا بينة ليس بينها وبين الجزازة المتوسطة في البيان تفاوت محسوس

  1. 1 Alhaz. Opt.
9.

بونbawn

n. bwn – difference
  1. Aver. MC Gen. 161rb27: Et visum est tibi quod differentia magna est inter hoc et sermonem Alexandri

    Eich. 47, 6: وأنت ترى أنّ بين هذا الفهم والفهم الأوّل من أقاويل الحكيم بونا بعيدا

  1. 1 Aver. MC Gen.
10.

تميّزtamayyuz

n. myz – distinction, being distinguished
  1. Avic. Gen. 27, 59: et naturae lutorum non possunt excusare ignem decoquentem ut possit inter ea differentia assignari

    Qass. 100, 7: وأن أصناف الطين لن يستغنى فى تميز بعضها عن بعض عن مخالطة الحار الطابخ

  1. 1 s.v. tamyīz Avic. Gen.

Submit Feedback

Your Name: (optional)
Your E-Mail: (optional)

Please specify the part of the lemma you wish to submit a contribution for:

Your feedback: